Закон КР от 11 августа 2023 года № 179 "Об образовании" · ст. 3гл. 1действует

Статья 3. Понятия, используемые в настоящем Законе

В настоящем Законе используются следующие понятия:

1) автономия - право образовательной организации самостоятельно осуществлять образовательную, административную и финансово-экономическую деятельность, принимать управленческие решения, в том числе по вопросам управления человеческими ресурсами и активами, распоряжаться бюджетными и внебюджетными средствами для поддержания и развития образовательной и иной деятельности в соответствии с настоящим Законом и уставом образовательной организации;

2) академическая свобода - право на разработку программ обучения, самостоятельное изложение учебной дисциплины, выбор темы для научных исследований и методов их проведения, а также право обучающихся на получение знаний согласно своим способностям;

3) академическая честность - форма поведения обучающегося и педагогического работника, соответствующая этическим нормам и принципам, на которых базируется современное образование (честность, доверие, справедливость, уважение, ответственность, недопущение плагиата и исключение оценивания знаний учащихся за вознаграждение);

4) аккредитация - процедура официального признания аккредитационным агентством соответствия оказываемых образовательных услуг установленным аккредитационным агентством стандартам, процедурам и правилам не ниже требований и критериев, установленных Кабинетом Министров Кыргызской Республики (далее - Кабинет Министров);

5) академический кредит - условная единица измерения объема учебной и (или) научной нагрузки обучающегося;

6) аккредитационное агентство - независимая некоммерческая организация, деятельность которой направлена на внешнюю оценку соответствия оказываемых образовательных услуг установленным аккредитационным агентством стандартам, процедурам и правилам;

7) бакалавр - уровень квалификации высшего профессионального образования, дающий право для поступления в магистратуру и осуществления профессиональной деятельности;

8) безопасная образовательная среда - среда, ориентированная на минимизацию рисков и обеспечение психологической, информационной, физической, экологической и другой безопасности участников образовательного процесса;

9) валидация - разновидность независимой сертификации, направленной на подтверждение и признание компетенций по профессии в целом или по отдельным видам ее деятельности, полученных в той или иной области, путем неформального и информального образования с выдачей документа, подтверждающего квалификацию;

10) ваучер - финансовый инструмент, позволяющий государству на основе нормативного финансирования из бюджетных средств осуществлять оплату в безналичной форме образовательных услуг образовательных организаций;

11) ваучерный механизм финансирования - метод государственного финансирования, при котором бюджетные средства, предусмотренные в республиканском бюджете, следуют за обучающимся в образовательные организации независимо от форм собственности;

12) высшее профессиональное образование - уровень образования, направленный на подготовку и переподготовку бакалавров, специалистов и магистров по соответствующим образовательным программам и стандартам;

13) гибридный метод обучения - метод обучения, при котором процесс обучения сочетает традиционный метод обучения путем непосредственного контакта педагога и обучающегося с методом онлайн-обучения;

14) государственный образовательный стандарт - общественно согласованная совокупность требований формального образования, определяющая минимум содержания образовательной программы, базовых требований к подготовке по уровням образования, определяющих цели и результаты обучения;

15) государственный образовательный грант - средства республиканского бюджета, предоставляемые обучающемуся (грантополучатель) для обучения в образовательной организации среднего и высшего профессионального образования Кыргызской Республики и иностранного государства независимо от форм собственности по специальностям, перечень которых утверждается Кабинетом Министров;

15-1) государственная аккредитация медицинских образовательных организаций - признание уполномоченным государственным органом в сфере здравоохранения соответствия оказываемых образовательных услуг по реализации образовательных программ медицинских и фармацевтических специальностей среднего, высшего, послевузовского профессионального образования аккредитационным требованиям и критериям, установленным Кабинетом Министров;

16) дистанционные образовательные технологии - технологии, используемые в образовательном процессе с применением средств информационных и телекоммуникационных технологий при опосредованном или частично опосредованном взаимодействии обучающегося и педагогического работника;

17) доктор философии (PhD)/доктор по профилю - уровень квалификации послевузовского профессионального образования (базовая докторантура), дающий лицу, выполнившему соответствующую учебную программу и научно-исследовательскую работу с защитой диссертации, право на осуществления научной и другой профессиональной деятельности;

18) дополнительное образование взрослых - разновидность неформального образования, обеспечивающая удовлетворение индивидуальных потребностей лица, занятого самостоятельной профессиональной деятельностью;

19) дополнительное образование детей - разновидность неформального образования, основанная на свободном выборе и более полном удовлетворении интересов, духовных запросов и потребностей в профессиональном определении детей во время, свободное от учебы в общеобразовательных образовательных организациях;

20) дошкольное образование - уровень образования, направленный на воспитание и обучение, основной целью которого является первоначальная подготовка ребенка к жизни и школе, развитие его творческих способностей;

21) дуальное обучение - вид обучения, обеспечивающий непрерывный цикл изучения теоретического материала и освоения базовых навыков в образовательной организации, закрепления практических навыков, приобретения профессионального опыта на рабочем месте при равной ответственности образовательной организации, обучающегося и работодателя с возможностью оплаты труда обучающемуся;

22) индивидуальный учебный план - учебный план, обеспечивающий освоение образовательной программы на основе индивидуализации ее содержания с учетом особенностей и образовательных потребностей конкретного обучающегося;

23) инклюзивное образование - обеспечение равного доступа к образованию для всех обучающихся с учетом разнообразия образовательных потребностей и индивидуальных возможностей;

24) информальное образование - обучение, протекающее вне рамок системы образования в ходе повседневной жизнедеятельности человека, связанной с его работой, жизнью в семье или проведением досуга;

25) информационная система в образовании - совокупность электронных баз данных, информационных технологий и технических средств, с помощью которых производятся сбор, хранение, обработка, анализ и распространение данных о системе образования Кыргызской Республики;

26) качество образования - комплексная характеристика системы образования, образовательной организации и индивидуальных образовательных достижений обучающегося, отражающая степень соответствия социальным и личностным ожиданиям, государственным образовательным стандартам, профессиональным стандартам и международным образовательным программам, участницей которых является Кыргызская Республика;

27) квалификация - уровень знаний, навыков и социально-личностных компетенций, характеризующих подготовленность к обучению и выполнению определенного вида профессиональной деятельности, подтверждаемых документом установленного образца;

28) квота приема - предельный объем государственного образовательного заказа, в том числе государственных образовательных грантов, выделяемых для приема в образовательные организации начального, среднего и высшего профессионального образования граждан из числа инвалидов I и II групп, лиц, приравненных по льготам и гарантиям к участникам и инвалидам войны, инвалидов с детства, детей с ограниченными возможностями здоровья, сельской молодежи и лиц кыргызской национальности, не являющихся гражданами Кыргызской Республики, а также детей-сирот и детей, оставшихся без попечения родителей;

29) компетентность - интегрированная способность человека самостоятельно применять различные элементы знаний и навыков в определенной ситуации (учебной, личностной и профессиональной);

30) компетенция - заранее заданное социальное требование (норма) к образовательной подготовке обучающегося, необходимой для его эффективной продуктивной деятельности в определенной сфере;

31) комплексная образовательная организация - образовательная организация, реализующая образовательные программы двух или более уровней образования;

32) магистр - уровень квалификации высшего профессионального образования, дающий право для поступления в аспирантуру (адъюнктуру) и (или) в базовую докторантуру (PhD/по профилю) и осуществления профессиональной деятельности;

33) многоязычное образование - процесс организации обучения, в котором используются два или более языка в качестве средства обучения;

34) национальная рамка квалификаций - структурированное описание уровней квалификаций в соответствии с набором критериев, направленное на интеграцию и координацию национальных квалификационных подсистем, обеспечение сопоставимости квалификаций и являющееся основой для системы подтверждения соответствия и присвоения квалификации;

35) национальная система квалификаций - совокупность механизмов, позволяющих обеспечить взаимодействие сфер образования и рынка труда, включающих в себя национальную рамку квалификаций, отраслевые/секторальные рамки квалификаций, профессиональные и государственные образовательные стандарты и процедуры их признания, системы оценивания квалификаций образовательных организаций и программ;

36) начальное профессиональное образование - уровень образования, направленный на подготовку работников квалифицированного труда по основным направлениям общественно-полезной деятельности на базе основного или среднего общего образования;

37) непрерывное образование - образование, сопровождающее человека на протяжении всей его жизни, реализующееся последовательно на жизненных этапах, на каждом из которых создаются предпосылки для перехода на новый уровень развития;

38) неформальное образование - образовательная деятельность вне рамок формального образования, основанная на многообразии и разнообразии форм обучения, способности оперативно реагировать на образовательные потребности гражданина;

39) образование - единый целенаправленный процесс обучения, воспитания и развития, осуществляемый в интересах человека, семьи, общества и государства, а также совокупность приобретаемых знаний, навыков, ценностных установок и компетенций;

40) образование для устойчивого развития - образование, направленное на приобретение знаний, навыков и компетентностей обучающимся для решения и предупреждения социальных, экономических и экологических проблем на основе эффективного и ответственного использования всех имеющихся ресурсов для повышения качества жизни;

41) образовательная программа - содержание образования конкретного уровня, направления или специальности, определяющее цели, задачи, планируемые результаты, организацию образовательного процесса конкретного уровня или специальности;

42) образовательная деятельность - деятельность по реализации образовательных программ;

43) образовательные достижения обучающегося - результаты освоения образовательных программ обучающимся, измеряемые с помощью тестов и других оценочных процедур для определения уровня знаний, умений, навыков и компетенций в определенной области образования;

44) образовательная услуга - действия, направленные на предоставление знаний и формирование навыков с целью удовлетворения образовательных потребностей;

45) образовательный процесс - система организации обучения, воспитания и развития с целью освоения обучающимся содержания образовательных программ;

45-1) образовательная франшиза - система договорных отношений, в рамках которых государственная образовательная организация предоставляет негосударственной образовательной организации право осуществлять образовательную деятельность по утвержденным государственной образовательной организацией образовательным программам с использованием ее учебно-методических материалов, стандартов и бренда;

46) обучающийся - лицо, осваивающее образовательную программу на всех уровнях образования;

47) обучение на рабочем месте - система подготовки кадров, направленная на приобретение общих и профессиональных знаний и навыков обучающимся в образовательной организации с обязательным практическим обучением и закреплением профессиональных знаний и навыков, а также приобретением опыта работы в производственных подразделениях/комплексах образовательной организации и (или) на базе предприятий/организаций;

48) образовательная стратегия (стратегия развития образования) - определение основных направлений и принципов развития системы образования как целостного социального института;

49) особые образовательные потребности - потребности обучающегося, при удовлетворении которых требуется создание специальных условий и среды, применение специальных образовательных технологий, с предоставлением специальных образовательных услуг для максимально возможного развития и образования обучающегося;

50) отраслевые/секторальные рамки квалификаций - системное и структурированное по уровням описание содержания квалификаций в определенной (определенном) отрасли (секторе);

51) общереспубликанское тестирование - процесс оценки образовательных достижений, проводимый с целью выявления наиболее способных и подготовленных абитуриентов к обучению в образовательных организациях среднего и высшего профессионального образования Кыргызской Республики;

52) онлайн-образовательная организация - образовательная организация, предоставляющая образовательные услуги онлайн-обучения;

53) педагогический работник - физическое лицо, имеющее соответствующее профессиональное образование и квалификацию, работающее в образовательной организации, осуществляющее учебную, воспитательную, методическую, организационную, научную, руководящую и иную образовательную деятельность;

54) переподготовка - обучение, связанное с получением новой профессии или специальности на базе имеющегося профессионального образования с получением документа об образовании;

55) платная образовательная деятельность - образовательная услуга, предоставляемая в государственной и муниципальной образовательной организации на платной основе;

56) послевузовское профессиональное образование - уровень образования, направленный на предоставление возможности повышения уровня образования, научной, педагогической квалификации на базе высшего профессионального образования;

57) программа развития образовательной организации - программа кандидата на должность руководителя образовательной организации, демонстрирующая план действий кандидата (с указанием индикаторов выполнения и сроков) по повышению качества образования, росту образовательных и иных достижений обучающихся, соблюдению принципа инклюзивного образования, взаимодействию с местным сообществом, достижению институциональной и финансовой устойчивости, прозрачности и подотчетности, а также любые иные действия, направленные на развитие данной образовательной организации;

58) профессиональное развитие - процесс становления и профессионального роста, осуществляемый через профессиональное образование, повышение квалификации и реализацию индивидуальных образовательных потребностей;

59) профессиональный стандарт - характеристика квалификации, необходимой для осуществления определенного вида профессиональной деятельности и выполнения определенной трудовой функции;

60) профильное обучение - обучение, направленное на дифференциацию и индивидуализацию обучения, позволяющее за счет изменений в структуре, содержании и организации образовательного процесса учитывать интересы, склонности и способности обучающегося в соответствии с его профессиональными интересами и потребностями в отношении продолжения образования или выхода на рынок труда;

61) реабилитация/абилитация:

реабилитация в образовании - процесс восстановления у обучающегося навыков, способностей или знаний, которые были утеряны или нарушены в результате приобретения инвалидности или изменений, связанных с его здоровьем;

абилитация в образовании - процесс, направленный на оказание поддержки обучающемуся в приобретении определенных новых навыков, способностей или знаний;

62) семейное образование - форма получения образования, доступная для всех обучающихся, предусматривающая изучение образовательной программы вне образовательной организации, при условии прохождения промежуточной и итоговой аттестации в соответствующей образовательной организации согласно государственному образовательному стандарту в порядке, определяемом Кабинетом Министров;

63) сертификация профессиональных компетенций (независимая сертификация) - процесс, определяющий соответствие специалиста требованиям профессиональных стандартов, признание квалификации независимо от способа их получения и профессиональной деятельности;

64) система образования - целостная, комплексная, интегрированная система, гарантирующая взаимодействие организаций, политики и мер государства, направленных на реализацию конституционного права на образование и достижение качественного образования;

65) сопровождение в образовательном процессе - создание социально-психологических и педагогических условий и услуг для развития личности обучающегося и его успешного обучения с учетом образовательных потребностей и индивидуальных возможностей в целях поддержки обучающегося и достижения обучающимся оптимального развития и успешной социальной интеграции;

66) социальный образовательный кредит - это субсидируемый Кабинетом Министров льготный кредит для оплаты обучения в образовательных организациях Кыргызской Республики;

67) специалист - уровень квалификации высшего профессионального образования, дающий право для поступления в магистратуру, аспирантуру (адъюнктуру) и/или в базовую докторантуру (PhD/по профилю) и осуществления профессиональной деятельности;

68) специальное образование - обучение детей с ограниченными возможностями здоровья, осуществляемое в специальных или образовательных организациях;

69) среднее общее образование - уровень образования, направленный на воспитание и обучение гармонично развитой личности, способной к активной социальной адаптации в обществе и самостоятельному жизненному выбору, трудовой деятельности, самообразованию и самосовершенствованию;

70) среднее профессиональное образование - уровень образования, направленный на подготовку, обеспечивающий приобретение обучающимся профессиональных знаний, навыков и личных компетенций по определенной специальности (направлению) на базе основного, среднего общего или начального профессионального образования;

71) уполномоченный государственный орган в сфере образования (далее - уполномоченный государственный орган в сфере образования) - государственный орган, уполномоченный Кабинетом Министров, осуществляющий государственную политику в сфере образования и науки;

72) уровень квалификации - установленная и описанная в квалификационных рамках совокупность требований к компетенциям работника;

73) уровень образования - завершенный цикл образования, характеризующийся определенной единой совокупностью требований;

74) участники образовательного процесса - обучающиеся, педагогические работники, учебно-вспомогательный и управленческий персонал образовательных организаций, родители (законные представители) обучающихся, работодатели, а также представители органов местного самоуправления и гражданского общества;

75) учебно-производственный комплекс - структура, создаваемая на базе образовательных организаций со статусом различной организационно-правовой формы, где обучающийся может на практике применить полученные знания и навыки, непосредственно выполняя приближенные к реальности производственные задачи, предоставляя услуги и реализуя товары;

76) учебный план - документ, регламентирующий перечень и объем учебных дисциплин (предметов) соответствующего уровня образования, порядок их изучения и формы контроля;

77) учебное хозяйство - подсобное хозяйство образовательной организации, которое ориентировано на поддержание и расширение рациона питания обучающихся, а также получение практических навыков в области сельского хозяйства посредством производства и реализации сельскохозяйственной, растениеводческой и животноводческой продукции;

78) ученая степень - уровень квалификации послевузовского образования, отражающий достигнутый научный уровень в определенной отрасли знания, присуждаемый лицу, защитившему диссертацию на соискание ученой степени;

79) центр передового опыта - образовательная организация, реализующая инновационные, интегрированные программы по разработке и продвижению инновационных, новаторских, цифровых, инклюзивных технологий и решений в целях удовлетворения запросов рынка и социально-экономических потребностей страны;

80) формальное образование - образование, предоставляемое образовательными организациями независимо от форм собственности и регламентируемое государственными образовательными стандартами;

81) экстернат - ускоренное изучение обучающимся дисциплин согласно основным образовательным программам с последующей аттестацией (текущей и итоговой) в соответствующей образовательной организации.

Все другие специальные понятия, используемые в формировании нормативной базы в области образования, не должны противоречить основным понятиям, изложенным в настоящей статье.

(В редакции Законов КР от 18 апреля 2025 года № 78, 23 января 2026 года № 6 )

Кыргызча

Ушул Мыйзамда пайдаланылуучу түшүнүктөр Ушул Мыйзамда төмөнкүдөй түшүнүктөр пайдаланылат: 1) автономия - билим берүү уюмунун билим берүү, административдик жана финансылык-экономикалык ишти өз алдынча жүзөгө ашыруу, анын ичинде адам ресурстарын жана активдерди башкаруу маселелери боюнча башкаруучулук чечимдерди кабыл алуу, ушул Мыйзамга жана билим берүү уюмунун уставына ылайык билим берүү жана башка иштерди колдоо жана өнүктүрүү үчүн бюджеттик жана бюджеттен тышкаркы каражаттарды тескөө укугу; 2) академиялык эркиндик - окутуу программаларын иштеп чыгуу, окуу сабагын өз алдынча баяндоо, илимий изилдөөлөр үчүн теманы жана аларды жүргүзүү методдорун тандоо укугу, ошондой эле билим алып жаткандардын өздөрүнүн жөндөмдөрүнө ылайык билим алуу укугу; 3) академиялык чынчылдык - билим алып жаткандын жана педагогикалык кызматкердин аларга заманбап билим берүү негизделген этикалык ченемдерге жана принциптерге ылайык келүүчү жүрүм-турум формасы (чынчылдык, ишеним, адилеттүүлүк, урматтоо, жоопкерчилик, плагиатка жол бербөө жана сый акы үчүн окуучулардын билимин баалоону жокко чыгаруу); 4) аккредитация - көрсөтүлүүчү билим берүү кызматтарынын Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети белгилеген талаптардан жана критерийлерден төмөн эмес аккредитациялык агенттик тарабынан белгиленген стандарттарга, жол-жоболорго жана эрежелерге ылайык келишин аккредитациялык агенттик тарабынан расмий таануунун жол-жобосу; 5) академиялык кредит - билим алып жаткандын окуу жана (же) илимий жүктөмүнүн көлөмүн өлчөөнүн шарттуу бирдиги; 6) аккредитациялык агенттик - иши көрсөтүлүүчү билим берүү кызматтарынын аккредитациялык агенттик тарабынан белгиленген стандарттарга, жол-жоболорго жана эрежелерге ылайык келишин тышкы баалоого багытталган көз карандысыз коммерциялык эмес уюм; 7) бакалавр - магистратурага тапшыруу жана кесиптик ишмердүүлүктү жүзөгө ашыруу үчүн укук берүүчү кесиптик жогорку билимдин квалификациясынын деңгээли; 8) коопсуз билим берүү чөйрөсү - тобокелдиктерди минималдаштырууга жана билим берүү процессинин катышуучуларынын психологиялык, маалыматтык, физикалык, экологиялык жана башка коопсуздугун камсыз кылууга багытталган чөйрө; 9) валидация - квалификацияны тастыктоочу документ берүү менен формалдуу эмес жана информалдуу билим берүү аркылуу тигил же бул жаатта алынган жалпы кесиби боюнча же анын ишинин айрым түрлөрү боюнча компетенцияларды тастыктоого жана таанууга багытталган көз карандысыз сертификациялоонун бир түрү; 10) ваучер - бюджеттик каражаттардан ченемдик каржылоонун негизинде билим берүү уюмдарынын билим берүү кызматтарын накталай эмес формада төлөөнү жүзөгө ашырууга мамлекетке мүмкүндүк берүүчү финансылык инструмент; 11) каржылоонун ваучердик механизми - республикалык бюджетте каралган бюджеттик каражаттар менчигинин түрүнө карабастан билим берүү уюмдарында окуп жаткандардын артынан жүрүүчү мамлекеттик каржылоо методу; 12) кесиптик жогорку билим берүү - бакалаврларды, адистерди жана магистрлерди тийиштүү билим берүү программалары жана стандарттары боюнча даярдоого жана кайра даярдоого багытталган билим берүү деңгээли; 13) гибриддик окутуу методу - окутуу процесси педагогдун жана билим алуучунун түздөн-түз байланышы аркылуу салттуу окутуу методунун онлайн окутуу методу менен айкалышкан окутуу методу; 14) мамлекеттик билим берүү стандарты - окутуунун максаттарын жана натыйжаларын аныктоочу билим берүү программасынын минимум мазмунун, билим берүүнүн деңгээлдери боюнча даярдоого базалык талаптарды аныктоочу формалдык билим берүүнүн талаптарынын коомдук макулдашылган жыйындысы; 15) мамлекеттик билим берүү гранты - билим алуучуга (грант алуучуга) менчигинин түрүнө карабастан Кыргыз Республикасынын жана чет мамлекеттин кесиптик орто жана жогорку билим берүүчү билим берүү уюмунда, тизмеги Министрлер Кабинети тарабынан бекитилүүчү адистиктер боюнча окуу үчүн берилүүчү республикалык бюджеттин каражаттары; 15-1) медициналык билим берүү уюмдарын мамлекеттик аккредитациялоо - орто, жогорку, жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик билим берүүнүн медициналык жана фармацевттик адистиктеринин билим берүү программаларын ишке ашыруу боюнча көрсөтүлүүчү билим берүү кызматтарынын Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген аккредитациялык талаптарга жана критерийлерге шайкештигин саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан таануу; 16) аралыктан билим берүү технологиялары - билим алуучунун жана педагогикалык кызматкердин ортомчулук же жарым-жартылай ортомчулук менен өз ара аракеттенүүсүндө маалыматтык жана телекоммуникациялык технологиялардын каражаттарын колдонуу менен билим берүү процессинде пайдаланылуучу технологиялар; 17) философия доктору (PhD)/профиль боюнча доктор - диссертацияны коргоо менен тиешелүү окуу программасын жана илимий-изилдөө ишин аткарган адамга илимий жана башка кесиптик ишти жүзөгө ашырууга укук берүүчү жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик билимдин (базалык докторантура) квалификациялык деңгээли; 18) эрезеге жеткендерге кошумча билим берүү - өз алдынча кесиптик иш менен алектенген адамдын жекече муктаждыктарын канааттандырууну камсыз кылуучу формалдуу эмес билим берүүнүн түрү; 19) балдарга кошумча билим берүү - эркин тандоого жана жалпы билим берүү уюмдарында окуудан бош убакыттарда балдарды кесиптик аныктоодо кызыкчылыктарын, руханий суроо-талаптарын жана керектөөлөрүн толук канааттандырууга негизделген формалдуу эмес билим берүүнүн түрү; 20) мектепке чейинки билим берүү - негизги максаты баланы жашоого жана мектепке баштапкы даярдоо, анын чыгармачыл жөндөмүн өнүктүрүү болуп саналган тарбиялоого жана окутууга багытталган билим берүү деңгээли; 21) дуалдык окутуу - билим алуучулардын эмгегине төлөө мүмкүнчүлүгү менен, билим берүү уюмунун, билим алуучунун жана иш берүүчүнүн бирдей жоопкерчилигинде билим берүү уюмунда теориялык материалды үйрөнүүнүн жана базалык көндүмдөрдү өздөштүрүүнүн, практикалык көндүмдөрдү бекемдөөнүн, жумушчу орунда кесиптик тажрыйбага ээ болуунун үзгүлтүксүз циклин камсыз кылуучу окутуунун түрү; 22) жекече окуу планы - конкреттүү билим алуучунун өзгөчөлүктөрүн жана билим алуу муктаждыктарын эске алуу менен билим берүү программасынын мазмунун жекелештирүүнүн негизинде аны өздөштүрүүнү камсыз кылуучу окуу планы; 23) инклюзивдик билим берүү - билим берүү муктаждыктарынын ар түрдүүлүгүн жана жеке мүмкүнчүлүктөрдү эске алуу менен бардык билим алуучулар үчүн билим алууга бирдей жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу; 24) информалдык билим берүү - адамдын иши, үй-бүлөлүк жашоосу же бош убактысын өткөрүүсү менен байланышкан күнүмдүк жашоо-турмушунун жүрүшүндө билим берүү системасынын алкагынан тышкары өтүүчү окутуу; 25) билим берүүдөгү маалымат системасы - алардын жардамы менен Кыргыз Республикасынын билим берүү системасы жөнүндө маалыматтарды чогултуу, сактоо, иштеп чыгуу, талдоо жана жайылтуу жүргүзүлүүчү электрондук маалымат базаларынын, маалымат технологияларынын жана техникалык каражаттардын жыйындысы; 26) билим берүүнүн сапаты - социалдык жана инсандык күтүүлөргө, мамлекеттик билим берүү стандарттарына, кесиптик стандарттарга жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган эл аралык билим берүү программаларына шайкештик даражасын чагылдыруучу билим берүү тутумунун, билим берүү уюмунун жана билим алуучунун билим алуудагы жекече жетишкендиктеринин комплекстүү мүнөздөмөсү; 27) квалификация - белгиленген үлгүдөгү документ менен тастыкталуучу, окутууга жана кесиптик иштин белгилүү бир түрүн аткарууга даярдыгын мүнөздөөчү билимдердин, көндүмдөрдүн жана социалдык-инсандык компетенциялардын деңгээли; 28) кабыл алуу квотасы - мамлекеттик билим берүү буйрутмасынын, анын ичинде I жана II топтогу майыптардын арасынан жарандарды, жеңилдиктери жана кепилдиктери боюнча согуштун катышуучуларына жана согуштун майыптарына теңештирилген жактарды, бала кезинен майыптарды, ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелүү балдарды, айыл жаштарын жана Кыргыз Республикасынын жарандары болуп саналбаган кыргыз улутундагы адамдарды, ошондой эле жетим балдарды жана ата-эненин көзөмөлүсүз калган балдарды кесиптик башталгыч, орто жана жогорку билим берүү уюмдарына кабыл алуу үчүн бөлүнүүчү мамлекеттик билим берүү гранттарынын чектеги көлөмү; 29) компетенттүүлүк - адамдын белгилүү бир кырдаалда (окуу, инсандык жана кесиптик) билимдин жана көндүмдөрдүн ар кандай элементтерин өз алдынча колдонууга интеграцияланган жөндөмдүүлүгү; 30) компетенция - билим алып жаткандарды белгилүү бир чөйрөдө анын натыйжалуу өнүмдүү иши үчүн зарыл болгон билим берүүгө даярдоого карата алдын ала коюлган социалдык талап (ченем); 31) комплекстүү билим берүү уюму - билим берүүнүн эки же андан көп деңгээлинин билим берүү программаларын ишке ашыруучу билим берүү уюмдары; 32) магистр - аспирантурага (адъюнктурага) жана (же) базалык докторантурага (PhD/профиль боюнча) өтүү жана кесиптик ишти жүзөгө ашыруу үчүн укук берүүчү кесиптик жогорку билим берүү квалификациясынын деңгээли; 33) көп тилдүү билим берүү - окутуу каражаты катары эки же андан көп тил пайдаланылган окутууну уюштуруу процесси; 34) квалификациялардын улуттук алкагы - улуттук квалификациялык тутумчаларды интеграциялоого жана координациялоого, квалификациялардын салыштырмалуулугун камсыз кылууга багытталган жана квалификациянын ылайыктуулугун тастыктоо жана ыйгаруу системасы үчүн негиз болуп саналган критерийлердин топтомуна ылайык квалификациялардын деңгээлдеринин түзүмдөлгөн сыпаттамасы; 35) квалификациялардын улуттук системасы - өзүнө квалификациялык улуттук алкакты, тармактык/сектордук квалификациялык алкактарды, кесиптик жана мамлекеттик билим берүү стандарттарын жана аларды таануу жол-жоболорун, билим берүү уюмдарынын квалификацияларын жана программаларын баалоо системаларын камтуучу билим берүү чөйрөлөрүнүн жана эмгек рыногунун өз ара аракеттенүүсүн камсыз кылууга мүмкүндүк берүүчү механизмдердин жыйындысы; 36) кесиптик башталгыч билим берүү - негизги же орто жалпы билим берүү базасында квалификациялуу эмгек кызматкерлерин коомдук-пайдалуу иштин негизги багыттары боюнча даярдоого багытталган билим берүү деңгээли; 37) үзгүлтүксүз билим берүү - адамды өмүр бою коштоп жүрүүчү, ар биринде өнүгүүнүн жаңы деңгээлине өтүү үчүн өбөлгөлөр түзүлүүчү жашоо этаптарында ырааттуу түрдө ишке ашырылуучу билим берүү; 38) формалдуу эмес билим берүү - окутуу формасынын көп түрдүүлүгүнө жана ар түрдүүлүгүнө, жарандын билим алуу муктаждыктарына ыкчам жооп берүү жөндөмдүүлүгүнө негизделген формалдуу билим берүү алкагынан сырткары билим берүү иши; 39) билим берүү - адамдын, үй-бүлөнүн, коомдун жана мамлекеттин кызыкчылыгында жүзөгө ашырылуучу окутуунун, тарбиялоонун жана өнүктүрүүнүн бирдиктүү максаттуу процесси, ошондой эле алынган билимдердин, көндүмдөрдүн, баалуулуктардын жана компетенциялардын жыйындысы; 40) туруктуу өнүгүү үчүн билим берүү - жашоо сапатын жогорулатуу үчүн бардык болгон ресурстарды натыйжалуу жана жоопкерчиликтүү пайдалануунун негизинде социалдык, экономикалык жана экологиялык көйгөйлөрдү чечүү жана алдын алуу үчүн билим алып жаткандардын билимдерди, көндүмдөрдү жана компетенттүүлүктөрдү алуусуна багытталган билим берүү; 41) билим берүү программасы - конкреттүү деңгээлдин же адистиктин максатын, милдетин, пландалган жыйынтыктарын, билим берүү процессин уюштурууну аныктоочу конкреттүү деңгээлдеги билим берүүнүн, багыттын же адистиктин мазмуну; 42) билим берүү иши - билим берүү программаларын ишке ашыруу боюнча ишмердүүлүк; 43) билим алуучулардын окуудагы жетишкендиктери - билим берүүнүн аныкталган жаатында билимдин, билгичтиктердин, көндүмдөрдүн жана компетенциялардын деңгээлин аныктоо үчүн тесттердин жана баалоонун башка жол-жоболорунун жардамы менен өлчөнүүчү билим берүү программаларын билим алуучулардын өздөштүрүүсүнүн натыйжалары; 44) билим берүү боюнча кызмат көрсөтүү - билим берүү муктаждыктарын канааттандыруу максатында билим берүүгө жана көндүмдөрдү калыптандырууга багытталган иш-аракеттер; 45) билим берүү процесси - билим берүү программаларынын мазмунун билим алуучулар өздөштүрүү максатында окутууну, тарбиялоону жана өнүктүрүүнү уюштуруу системасы; 45-1) билим берүү франшизасы - келишимдик мамилелердин тутуму, анын алкагында мамлекеттик билим берүү уюму өзүнүн окуу-усулдук материалдарын, стандарттарын жана брендин пайдалануу менен мамлекеттик билим берүү уюму бекиткен билим берүү программалары боюнча билим берүү ишин жүзөгө ашырууга мамлекеттик эмес билим берүү уюмуна укук берет; 46) билим алуучу - билим берүүнүн бардык деңгээлинде билим берүү программасын өздөштүрүүчү адам; 47) жумуш ордунда окутуу - милдеттүү түрдө практикалык окутуу жана кесиптик билимдерди жана көндүмдөрдү бекемдөө, ошондой эле билим берүү уюмунун өндүрүштүк бөлүмдөрүндө/комплекстеринде жана (же) ишканалардын/уюмдардын базасында иш тажрыйбасына ээ болуу менен билим берүү уюмунда билим алып жаткандар тарабынан жалпы жана кесиптик билимдерди жана көндүмдөрдү алуусуна багытталган кадрларды даярдоо системасы; 48) билим берүү стратегиясы (билим берүүнү өнүктүрүү стратегиясы) - билим берүү системасын өнүктүрүүнүн негизги багыттарын жана принциптерин бүтүн социалдык институт катары аныктоо; 49) өзгөчө билим берүү муктаждыктары - билим алуучунун керектөөлөрүн канааттандырууда атайын шарттарды жана чөйрөнү түзүү, анын максималдуу мүмкүн болгон өнүгүүсү жана билим алуусу үчүн атайын билим берүү кызматтарын көрсөтүү менен атайын билим берүү технологияларын пайдалануу талап кылынган билим алуучунун керектөөлөрү; 50) квалификациялардын тармактык/сектордук алкактары - аныкталган тармактагы (сектордогу) квалификациялардын мазмундарынын деңгээлдери боюнча системалык жана түзүмдөштүрүлгөн сүрөттөмөсү; 51) жалпы республикалык тестирлөө - Кыргыз Республикасынын кесиптик орто жана жогорку билим берүү уюмдарында окууга эң жөндөмдүү жана даярдалган абитуриенттерди аныктоо максатында жүргүзүлүүчү окуудагы ийгиликтерди баалоо процесси; 52) онлайн билим берүү уюму - онлайн окутуунун билим берүү кызматтарын көрсөтүүчү билим берүү уюму; 53) педагогикалык кызматкер - тиешелүү кесиптик билими жана квалификациясы бар, билим берүү уюмунда иштеп жаткан, окутуу, тарбиялоо, методикалык, уюштуруучулук, илимий, жетекчилик жана башка билим берүү ишин жүзөгө ашыруучу жеке адам; 54) кайра даярдоо - өзүндө болгон кесиптик билиминин базасында билими жөнүндө документти алуу менен жаңы кесипти же адистикти алууга байланышкан окутуу; 55) акы төлөнүүчү билим берүү иши - мамлекеттик жана муниципалдык билим берүү уюмунда акы төлөөнүн негизинде көрсөтүлүүчү билим берүү кызматы; 56) жогорку окуу жайынан кийинки кесиптик билим берүү - кесиптик жогорку билим берүүнүн базасында билим деңгээлин, илимий, педагогикалык квалификациясын жогорулатуу мүмкүнчүлүгүн берүүгө багытталган билим берүү деңгээли; 57) билим берүү уюмун өнүктүрүү программасы - билим берүү уюмунун жетекчиси кызмат ордуна талапкердин билим берүүнүн сапатын жогорулатуу, билим алуучулардын билим алууда жана башка жетишкендиктерин өстүрүү, инклюзивдик билим берүү принцибин сактоо, билим берүү уюмунун жергиликтүү коомдоштук менен өз ара аракеттенүү, институционалдык жана финансылык туруктуулукка, айкындуулукка жана отчеттуулукка жетишүү боюнча талапкердин иш-аракеттер планын (аткаруунун жана мөөнөттөрдүн индикаторлорун көрсөтүү менен), ошондой эле бул билим берүү уюмун өнүктүрүүгө багытталган кандай болбосун башка иш-аракеттерин көрсөтүүчү программасы; 58) кесиптик жактан өнүгүү - кесиптик билим берүү, квалификацияны жогорулатуу жана жеке билим берүү муктаждыктарын ишке ашыруу аркылуу жүзөгө ашырылуучу калыптануу жана кесиптик жактан өсүү процесси; 59) кесиптик стандарт - кесиптик ишмердүүлүктүн белгилүү бир түрүн жүзөгө ашыруу жана белгилүү бир эмгек функциясын аткаруу үчүн керектүү квалификациянын мүнөздөмөсү; 60) тармактык окутуу - билим берүү процессинин түзүмүндөгү, мазмунундагы жана уюшуусундагы өзгөрүүлөрдүн эсебинен билим алууну улантууга же эмгек рыногуна чыгууга карата билим алуучунун кесиптик кызыкчылыктарына жана муктаждыктарына ылайык анын кызыкчылыктарын, шыктарын жана жөндөмдүүлүктөрүн эске алууга мүмкүндүк берүүчү окутууну дифференциациялоого жана жекелештирүүгө багытталган окутуу; 61) реабилитация/абилитация: билим берүүдөгү реабилитация - билим алуучунун майыптыкка кабылуусунун же ден соолугуна байланыштуу өзгөрүүлөрдүн натыйжасында жоголгон же бузулган көндүмдөрүн, жөндөмдөрүн же билимин калыбына келтирүү процесси; билим берүүдөгү абилитация - билим алуучу белгилүү бир жаңы көндүмдөрдү, жөндөмдөрдү же билимдерди алууда колдоо көрсөтүүгө багытталган процесс; 62) үй-бүлөлүк билим берүү - Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталуучу тартипте мамлекеттик билим берүү стандартына ылайык тийиштүү билим берүү уюмунда аралык жана жыйынтык аттестациядан өткөн шартта билим берүү программасын билим берүү уюмунан сырткары окууну караган, билим алуучулардын бардыгы үчүн жеткиликтүү болгон билим алуу формасы; 63) кесиптик компетенцияларды сертификаттоо (көз карандысыз сертификаттоо) - адистин кесиптик стандарттардын талаптарына шайкештигин аныктоо процесси, аларды алуу ыкмасына жана кесиптик ишине карабай квалификациясын таануу; 64) билим берүү системасы - билим алууга конституциялык укукту ишке ашырууга жана сапаттуу билим берүүгө жетишүүгө багытталган уюмдардын, мамлекеттин саясатынын жана чараларынын өз ара аракеттенүүсүн кепилдеген бүтүн, комплекстүү, интеграцияланган система; 65) билим берүү процессинде коштоо - билим алуучуну колдоо жана билим алуучу тарабынан оптималдуу өнүгүүгө жана социалдык ийгиликтүү интеграцияга жетүү максатында, билим берүү муктаждыктарын жана жеке мүмкүнчүлүктөрүн эске алуу менен билим алуучунун инсандыгын өнүктүрүү жана аны ийгиликтүү окутуу үчүн социалдык-психологиялык жана педагогикалык шарттарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү түзүү; 66) социалдык билим берүү кредити - бул Кыргыз Республикасынын билим берүү уюмдарында окууну төлөө үчүн Министрлер Кабинети тарабынан субсидиялануучу жеңилдетилген кредит; 67) адис - магистратурага, аспирантурага (адъюнктурага) жана/же базалык докторантурага (PhD/профиль боюнча) тапшыруу жана кесиптик ишти жүзөгө ашыруу үчүн укук берүүчү кесиптик жогорку билимдин квалификациясынын деңгээли; 68) атайын билим берүү - ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү балдарды атайын же билим берүү уюмдарында окутуу; 69) орто жалпы билим берүү - коомдо активдүү социалдык адаптацияланууга жана өз алдынча турмуштук тандоого, эмгек ишмердигине, өз алдынча окууга жана өзүн-өзү өркүндөтүүгө жөндөмдүү, шайкеш өнүккөн инсанды тарбиялоого жана окутууга багытталган билим берүү деңгээли; 70) кесиптик орто билим берүү - негизги, орто жалпы же кесиптик башталгыч билим берүүнүн базасында билим алуучулардын аныкталган адистик (багыт) боюнча кесиптик билимдерди, көндүмдөрдү жана жеке компетенцияларды өздөштүрүүсүн камсыз кылуучу, даярдоого багытталган билим берүүнүн деңгээли; 71) билим берүү чөйрөсүндө ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган (мындан ары - билим берүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган) - билим берүү жана илим чөйрөсүндө мамлекеттик саясатты жүзөгө ашыруучу, Министрлер Кабинети тарабынан ыйгарым укук берилген мамлекеттик орган; 72) квалификациянын деңгээли - кызматкерлердин компетенцияларына карата квалификациялык алкактарда белгиленген жана сыпатталган талаптардын жыйындысы; 73) билим берүү деңгээли - талаптардын белгилүү бир бирдиктүү жыйындысы менен мүнөздөлгөн билим берүүнүн аяктаган цикли; 74) билим берүү процессинин катышуучулары - билим алып жаткандар, педагогикалык кызматкерлер, билим берүү уюмдарынын окутуучу-көмөкчү жана башкаруу персоналы, билим алып жаткандардын ата-энелери (мыйзамдуу өкүлдөрү), иш берүүчүлөр, ошондой эле жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана жарандык коомдун өкүлдөрү; 75) окуу-өндүрүштүк комплекс - бул билим алып жаткандар реалдуулукка жакындатылган өндүрүштүк милдеттерди түздөн-түз аткаруу, кызматтарды көрсөтүү жана товарларды сатуу менен алган билимдерин жана көндүмдөрүн анда иш жүзүндө колдоно ала турган, ар кандай уюштуруу-укуктук формадагы статусу бар билим берүү уюмдарынын базасында түзүлүүчү түзүм; 76) окуу планы - билим берүүнүн тиешелүү деңгээлиндеги окуу сабактарынын (предметтеринин) тизмегин жана көлөмүн, аларды окуп үйрөнүү тартибин жана контролдоо формаларын регламенттөөчү документ; 77) окуу чарбасы - билим алып жаткандардын тамак-аш рационун колдоого жана кеңейтүүгө, ошондой эле айыл чарба, өсүмдүк өстүрүү жана мал чарба продукциясын өндүрүү жана сатуу аркылуу айыл чарба жаатында практикалык көндүмдөрдү алууга багытталган билим берүү уюмунун көмөкчү чарбасы; 78) илимий даража - билимдин аныкталган тармагында жетишилген илимий деңгээлди чагылдыруучу, окумуштуулук даражасын изденип алууга диссертацияны коргогон адамга ыйгарылуучу жогорку окуу жайынан кийинки билимдин квалификациясынын деңгээли; 79) алдыңкы тажрыйба борбору - рыноктун суроо-талаптарын жана өлкөнүн социалдык-экономикалык муктаждыктарын канааттандыруу максатында инновациялык, новатордук, санариптик, инклюзивдик технологияларды жана чечимдерди иштеп чыгуу жана илгерилетүү боюнча инновациялык, интеграцияланган программаларды ишке ашыруучу билим берүү уюму; 80) формалдуу билим берүү - менчигинин түрүнө карабастан, билим берүү уюмдары тарабынан берилүүчү жана мамлекеттик билим берүү стандарттары менен регламенттелүүчү билим берүү; 81) экстернат - тиешелүү билим берүү уюмунда кийин аттестациядан (кезектеги жана жыйынтыктоочу) өтүү менен негизги билим берүү программаларына ылайык билим алып жаткандардын сабактарды тездетилген окуусу. Билим берүү жаатындагы ченемдик базаны түзүүдө пайдаланылуучу бардык башка атайын түшүнүктөр ушул беренеде баяндалган негизги түшүнүктөргө карама-каршы келбеши керек. (КР 2025-жылдын 18-апрелиндеги № 78, 2026-жылдын 23-январындагы № 6 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

Спросить юриста