УПК КР · ст. 5гл. 1действуетредакция 06.10.2026

Статья 5. Определение основных понятий, содержащихся в настоящем Кодексе

Содержащиеся в настоящем Кодексе понятия имеют, если нет особых указаний в законах, следующие значения:

1) органы дознания – государственные органы и их должностные лица, уполномоченные в соответствии с настоящим Кодексом осуществлять дознание;

2) апелляционная инстанция – судебная коллегия, рассматривающая уголовные дела по жалобам и представлениям на не вступившие в законную силу приговоры и постановления, вынесенные судом первой инстанции, а также на постановления, вынесенные следственным судьей в порядке судебного контроля;

3) заявитель – лицо, обратившееся в органы дознания, к следователю, прокурору в порядке уголовного судопроизводства;

4) специальные следственные действия – действия, проводимые без информирования вовлеченных в уголовное судопроизводство лиц, интересы которых они затрагивают, и направленные на выяснение обстоятельств, получение сведений, подлежащих доказыванию в уголовном судопроизводстве, когда следственными действиями установить это не представляется возможным;

5) специальные познания – профессиональные знания и умения в области науки, техники, искусства или ремесла, необходимые для решения вопросов при досудебном производстве и рассмотрении в суде уголовного дела;

6) сторона обвинения – прокурор, следователь, руководитель следственного подразделения, орган дознания, потерпевший, его представитель, законный представитель, частный обвинитель;

7) сотрудник уполномоченного государственного органа по защите детей – лицо, уполномоченное представлять законные интересы детей в органах дознания, следствия, прокуратуры, суде и учреждениях исполнения наказания;

8) специализированный следователь, прокурор, судья по делам детей –должностное лицо, дополнительно прошедшее специализированное обучение по вопросам юстиции для детей и уполномоченное осуществлять уголовное судопроизводство в отношении детей, находящихся в конфликте с законом, потерпевших и свидетелей;

9) специализированный адвокат по делам детей – адвокат, дополнительно прошедший специализированное обучение по вопросам юстиции для детей, уполномоченный осуществлять защиту в уголовном судопроизводстве в отношении детей, находящихся в конфликте с законом, потерпевших и свидетелей;

10) суд первой инстанции – районный и приравненный к нему городской суд, уполномоченный на непосредственное исследование и установление в судебном заседании обстоятельств дела и вынесение по нему соответствующего решения;

11) мера пресечения – мера, временно ограничивающая права и свободы лица, применяемая следователем, прокурором, следственным судьей, судом в отношении обвиняемого;

12) вердикт – решение коллегии присяжных заседателей по поставленным перед ней вопросам, включая основной вопрос о невиновности или виновности обвиняемого;

13) жалоба – письменное или в электронной форме (подписанное или заверенное электронной подписью) возражение, приносимое участниками уголовного судопроизводства на решение и (или) действие (бездействие) органа дознания, следователя, прокурора, следственного судьи, суда;

14) генерация документа – электронная операция, позволяющая автоматически создать документ на основе шаблонов, заложенных в Едином реестре преступлений;

15) уголовное судопроизводство – досудебное и судебное производство;

16) ребенок-потерпевший – лицо, не достигшее 18-летнего возраста, которому преступлением причинен физический, моральный вред и (или) материальный ущерб;

17) выдача лица – передача одним государством другому государству лица для его уголовного преследования или исполнения приговора, которая возможна при условии, что лицо, подлежащее выдаче, совершило на территории запрашивающего государства преступление, признаваемое таковым уголовным законодательством запрашиваемого государства;

18) временное содержание лица под стражей – обеспечительная мера по исполнению решения компетентного органа иностранного государства о заключении лица под стражу, применяемая судом в отношении разыскиваемого лица в целях его выдачи (экстрадиции) иностранному государству до поступления запроса о выдаче;

19) близкие родственники – родители, дети, усыновители, усыновленные, полнородные и неполнородные братья и сестры, дедушка, бабушка, внуки;

20) частное определение – решение, выносимое следственным судьей, судьей, судом, которым обращается внимание руководителей государственных органов, а также организаций независимо от форм собственности и других должностных лиц на установленные по делу факты нарушения закона, требующие принятия мер;

21) розыскные меры – мероприятия, выполняемые органом дознания по поручению следователя, прокурора и суда, направленные на установление места нахождения лиц, скрывшихся от органа досудебного производства и суда и (или) уклоняющихся от уголовной ответственности, безвестно исчезнувших лиц, предметов и документов, имеющих значение для дела;

22) фактическое задержание – момент фактического лишения или ограничения свободы задержанного лица, включая свободу передвижения, принудительное удержание в определенном месте, принудительное доставление в органы дознания и следствия (захват, закрытие в помещении, принуждение пройти куда-либо или остаться на месте и так далее), а также какие-либо иные действия, существенно ограничивающие личную свободу человека, с указанием точного времени, когда указанные ограничения стали реальными, независимо от придания задержанному какого-либо процессуального статуса или выполнения иных формальных процедур;

23) кассационная инстанция – судебная коллегия Верховного суда Кыргызской Республики (далее – Верховный суд), рассматривающая дело по кассационным жалобам, представлениям на вступившие в законную силу приговоры и определения суда апелляционной инстанции;

24) защита – процессуальная деятельность, осуществляемая адвокатом в целях обеспечения прав и интересов лиц, вовлеченных в уголовный процесс;

25) сторона защиты – подозреваемый, обвиняемый, осуженный, оправданный, а также их законный представитель, адвокат, лицо, ответственное за возмещение материального ущерба и (или) морального вреда;

26) ребенок-свидетель – лицо, не достигшее 18-летнего возраста, вызванное для дачи показаний об известных ему обстоятельствах по уголовному делу;

27) депонирование показаний свидетеля и потерпевшего – проведение в ходе досудебного производства следственным судьей допроса свидетеля или потерпевшего по ходатайству одной из сторон с целью заблаговременного обеспечения (сохранения) судебных доказательств;

28) свидетельский иммунитет – право лица не давать показания против себя и своих близких родственников, супруга (супруги), а также в иных случаях, предусмотренных настоящим Кодексом;

29) соглашение о признании вины – письменное соглашение между прокурором и обвиняемым, заключенное в соответствии с настоящим Кодексом;

30) запрос о международной правовой помощи по уголовным делам – оформленный в соответствии с требованиями международного договора и национального законодательства документ, направляемый в адрес компетентного органа или должностного лица иностранного государства с просьбой осуществить определенные процессуальные действия по уголовному делу;

31) Единый реестр преступлений – электронная база данных, в которую вносятся сведения о начале досудебного производства, процессуальных действиях и решениях, движении дела, заявителях и участниках уголовного судопроизводства;

32) уголовное преследование – процессуальная деятельность, осуществляемая стороной обвинения в целях изобличения подозреваемого, обвиняемого в совершении преступления;

33) выведение ребенка из системы уголовного судопроизводства – альтернативная уголовному преследованию процедура за совершение преступлений, направленная на содействие развитию, повышение правовой культуры и правового воспитания ребенка, предотвращение от повторного совершения преступления;

34) государственный обвинитель – прокурор, поддерживающий от имени государства обвинение в суде по уголовному делу;

35) медиация – добровольная процедура урегулирования уголовного судопроизводства между его участниками при содействии медиатора (медиаторов) в целях достижения ими взаимоприемлемого соглашения;

36) медиатор – независимое физическое лицо, отвечающее требованиям закона о медиации, оказывающее помощь сторонам уголовного судопроизводства в проведении медиации;

37) иной объект, находящийся в собственности или ином праве – транспортное средство, земельный участок, гараж, иное строение или помещение бытового, служебного, хозяйственного, производственного и иного назначения, находящиеся в собственности или ином праве;

38) ребенок, находящийся в конфликте с законом – лицо, не достигшее 18-летнего возраста, являющееся подозреваемым, обвиняемым, осужденным по делу;

39) законные представители – родители, усыновители, опекуны или попечители подозреваемого, обвиняемого ребенка либо потерпевшего ребенка, ребенка-свидетеля, представители учреждений или организаций, уполномоченного государственного органа по защите детей, лица, на попечении которых они находятся;

40) представители – лица, уполномоченные представлять законные интересы потерпевшего в силу закона или соглашения;

41) приговор – решение о невиновности или виновности обвиняемого и назначении ему наказания либо об освобождении его от наказания, вынесенное судом первой или апелляционной инстанции;

42) пробационный доклад – заключение органов пробации о социально-психологическом портрете обвиняемого на основе исследования его личности, социально-бытовых условий и иных обстоятельств, способствовавших совершению преступления;

43) прокурор – Генеральный прокурор Кыргызской Республики (далее – Генеральный прокурор), его заместители, прокуроры областей, городов Бишкек и Ош, районные (городские) прокуроры, военные прокуроры и прокуроры, приравненные к районным (городским) прокурорам, их заместители и иные должностные лица органов прокуратуры, участвующие в уголовном судопроизводстве и наделенные соответствующими полномочиями;

44) процессуальное действие – следственное, судебное или иное действие, предусмотренное настоящим Кодексом;

45) процессуальные решения – акты применения уголовно-процессуального права, выносимые органами, ведущими уголовное судопроизводство, в пределах их компетенции, и выраженные в определенной настоящим Кодексом форме;

46) реабилитация – порядок восстановления прав и свобод лица, незаконно или необоснованно подвергнутого уголовному преследованию, и возмещения причиненного ему материального ущерба и (или) морального вреда;

47) реабилитированный – лицо, имеющее право на возмещение материального ущерба и (или) морального вреда, причиненного ему в связи с незаконным или необоснованным уголовным преследованием;

48) реплика – замечание участника прений сторон в судебном заседании относительно сказанного в речах других участников;

49) цифровая информация – цифровые данные, хранящиеся и циркулирующие в информационно-телекоммуникационных системах в ходе уголовного судопроизводства и их последующее использование в доказывании по досудебному производству;

50) досудебное производство – уголовное судопроизводство, состоящее из регистрации заявления, сообщения о преступлении в Едином реестре преступлений, доследственной проверки, следствия и направления прокурором материалов дела в суд для рассмотрения по существу;

51) суд – орган, осуществляющий правосудие по уголовным делам во всех судебных инстанциях, осуществляющий судебный контроль, а также разрешающий иные вопросы, отнесенные к его компетенции;

52) присяжный заседатель – гражданин Кыргызской Республики, включенный в установленном законодательством порядке в списки кандидатов в присяжные заседатели и отобранный к участию в рассмотрении уголовного дела;

53) представление – акт реагирования прокурора на судебный акт, вносимый в порядке, установленном настоящим Кодексом;

54) руководитель следственного подразделения – должностное лицо, возглавляющее соответствующее следственное подразделение, а также его заместитель;

55) следствие (расследование) – стадия уголовного судопроизводства с момента возбуждения уголовного дела и до направления прокурором его в суд для рассмотрения по существу дела с внесением сведений о движении дела и процессуальных решениях в Единый реестр преступлений;

56) следователь – должностное лицо, уполномоченное осуществлять досудебное производство;

57) следственные действия - действия, проводимые следователем, прокурором в установленном настоящим Кодексом порядке по собиранию и исследованию сведений, имеющих значение для дела;

58) следственный судья – судья, применяющий меры, ограничивающие права и свободы обвиняемого, осуществляющий судебный контроль за законностью действий (бездействия) и решений должностного лица органа дознания, следователя, руководителя следственной группы, прокурора;

59) доследственная проверка – стадия досудебного производства с момента регистрации заявления или сообщения о преступлении в Едином реестре преступлений до принятия решения о возбуждении уголовного дела либо об отказе в возбуждении уголовного дела;

60) жилище – индивидуальный жилой дом с входящими в него жилыми и нежилыми помещениями, жилое помещение независимо от формы собственности, входящее в жилищный фонд и используемое для постоянного или временного проживания, а равно иное помещение или строение, не входящее в жилищный фонд, но используемое для временного проживания;

61) ночное время – промежуток времени с 22:00 до 06:00 часов;

62) постановление – решение, за исключением приговора, вынесенное судьей (судом) при производстве по уголовному делу; решение следственного судьи; судебный акт Верховного суда, вынесенный при пересмотре соответствующего судебного акта, вступившего в законную силу; решение следователя, руководителя следственного органа, прокурора, вынесенное при досудебном производстве;

63) председательствующий – судья, который руководит судебным заседанием при коллегиальном рассмотрении уголовного дела, а также судья, рассматривающий уголовное дело единолично;

64) передача лица, осужденного к лишению свободы – передача лица, осужденного судом одного государства, для дальнейшего отбывания наказания в другое государство, гражданином которого оно является либо постоянно проживает на его территории;

65) экспертная организация – специализированная организация, уполномоченный государственный орган, созданные для организации и производства экспертиз;

66) соглашение о примирении – письменное соглашение между сторонами уголовного судопроизводства, достигнутое ими самостоятельно или с помощью медиатора;

67) электронный документ – документ, в котором информация предоставлена в электронно-цифровой форме и удостоверена посредством электронной подписи;

68) электронное дело – уголовное судопроизводство, которое осуществляется в электронно-цифровой форме, обозначающее движение дела, начиная с регистрации преступления, доследственной проверки, следствия, судебного разбирательства и исполнения наказания, формируемое сведениями соответствующих ведомственных информационных систем с возможностью генерировать процессуальные документы в бумажном виде, удостоверяемые посредством электронной подписи, аккумулированное в Едином реестре преступлений;

69) электронный носитель – внешнее мобильное материальное устройство, используемое для записи, хранения и воспроизведения информации, обрабатываемой с помощью средств вычислительной техники;

70) экстрадиционный арест – обеспечительная мера по исполнению решения компетентного органа иностранного государства о заключении лица под стражу после поступления запроса о выдаче иностранного государства, применяемая судом в отношении разыскиваемого лица в целях его выдачи (экстрадиции) иностранному государству;

71) субъект предпринимательства, осуществляющий экономическую деятельность – физические и юридические лица, зарегистрированные в установленном законом порядке и осуществляющие на свой риск и под свою имущественную ответственность не запрещенную законодательством деятельность с целью извлечения прибыли вне зависимости от их организационно-правовых форм и форм собственности;

72) юридическое лицо – организация, которая имеет в собственности, хозяйственном ведении или оперативном управлении обособленное имущество и отвечает по своим обязательствам этим имуществом, может от своего имени приобретать и осуществлять имущественные и личные неимущественные права и обязанности и быть истцом и ответчиком в суде.

73) видеоконференцсвязь - сеанс связи между двумя и более удаленными участниками судебного разбирательства с применением технических средств, обеспечивающих передачу аудио- и видеоизображения в реальном времени;

74) трансляции (онлайн-трансляции) - распространение и передача информации средствами телевидения, радио и (или) в сети Интернет в режиме прямого эфира для неограниченного числа пользователей.

(В редакции Законов Кыргызской Республики от 26 июля 2023 года № 149, 22 декабря 2023 года № 209, 19 мая 2025 года № 96, 14 ноября 2025 года № 259)

Кыргызча

Ушул Кодексте камтылган негизги түшүнүктөрдүн аныктамасы Ушул Кодексте камтылган түшүнүктөр, эгерде мыйзамдарда өзгөчө көрсөтмөлөр болбосо, төмөнкү маанилерге ээ: 1) алгачкы текшерүү органдары - Ушул Кодекске ылайык алгачкы текшерүү иштерин жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар жана алардын кызмат адамдары; 2) апелляциялык инстанция - биринчи инстанциядагы сот тарабынан чыгарылган, мыйзамдуу күчүнө кире элек өкүмдөргө жана токтомдорго, ошондой эле соттук контролдоо тартибинде тергөө судьясы тарабына чыгарылган токтомдорго даттануулар жана сунуштар боюнча кылмыш иштерин кароочу соттук коллегия; 3) арыз ээси - кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тартибинде алгачкы текшерүү органына, тергөөчүгө, прокурорго кайрылган адам; 4) атайын тергөө аракеттери - кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө тартылган, кызыкчылыктарына таасирин тийгизе турган жактарга кабарланбастан жүргүзүлгөн жана тергөө аракеттери менен аны аныктоо мүмкүн болбогон учурда, жагдайларды тактоого, кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө далилденүүгө тийиш болгон маалыматтарды алууга багытталган аракеттер; 5) атайын билимдер - сотко чейинки өндүрүштө жана сотто кылмыш ишин кароодо маселелерди чечүү үчүн зарыл болгон илим, техника, искусство же кол өнөрчүлүк жаатындагы кесипкөй билимдер жана жөндөмдөр; 6) айыптоочу тарап - прокурор, тергөөчү, тергөө бөлүмүнүн жетекчиси, алгачкы текшерүү органы, жабырлануучу, анын өкүлү, мыйзамдуу өкүлү, жеке айыптоочу; 7) балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкери - алгачкы текшерүү, тергөө, прокуратура, сот органдарында жана жазаны аткаруу мекемелеринде балдардын мыйзамдуу кызыкчылыктарын жактоого ыйгарым укуктуу адам; 8) балдар иштери боюнча адистешкен тергөөчү, прокурор, судья - балдар үчүн юстиция маселелери боюнча кошумча адистештирилген окуудан өткөн жана мыйзам менен келишпестикке барган балага, жабырлануучу жана күбө болгон балдарга карата кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу кызмат адамы; 9) балдардын иштери боюнча адистешкен адвокат - мыйзам менен келишпестикке барган балага, жабырлануучу жана күбө болгон балдарга карата кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө коргоону жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу, балдар үчүн юстиция маселелери боюнча кошумча адистештирилген окуудан өткөн адвокат; 10) биринчи инстанциядагы сот - соттук отурумунда иштин жагдайларын түздөн-түз изилдөөгө, аныктоого жана ал боюнча тиешелүү чечимди чыгарууга ыйгарым укуктуу райондук жана ага теңештирилген шаардык сот; 11) бөгөт коюу чарасы - айыпталуучуга карата тергөөчү, прокурор, тергөө судьясы, сот тарабынан колдонулуучу адамдын укуктарын жана эркиндиктерин убактылуу чектөөчү чара; 12) вердикт - айыпталуучунун күнөөлүүлүгү же күнөөсүздүгү жөнүндө негизги маселени кошуп алганда, анын алдына коюлган маселелер боюнча сот арачылар коллегиясынын чечими; 13) даттануу - кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучулары тарабынан алгачкы текшерүү органынын, тергөөчүнүн, прокурордун, тергөө судьясынын, соттун чечимдерине жана (же) аракеттерине (аракетсиздигине) карата жазуу жүзүндө (же) электрондук формада (колтамга коюлган же электрондук колтамга менен күбөлөндүрүлгөн) берилген каршы пикир; 14) документ генерациясы - Кылмыштардын бирдиктүү реестринде камтылган шаблондордун негизинде автоматтык түрдө документтерди түзүүгө мүмкүндүк берүүчү электрондук операция; 15) кылмыш-жаза сот өндүрүшү - сотко чейинки жана сот өндүрүшү; 16) жабырлануучу-бала - 18 жашка чыга элек, кылмыш менен дене боюна, моралдык жана (же) материалдык зыян келтирилген жак; 17) адамды өткөрүп берүү - берилүүгө тийиш болгон адам суратуучу мамлекеттин территориясында кылмыш жасаган жана аны суратылган мамлекеттин жазык мыйзамдары боюнча тааныган шартта жазыктык куугунтуктоо жана өкүмдү аткаруу үчүн адамды бир мамлекеттен экинчи мамлекетке өткөрүп берүү; 18) жакты камакта убактылуу кармоо - изделип жаткан адамды чет мамлекетке өткөрүп берүү (экстрадициялоо) максатында суроо-талап келип түшкөнгө чейин, ага карата чет мамлекеттин компетенттүү органынын адамды убактылуу камакка алуу жөнүндө чечимин аткаруу боюнча сот тарабынан колдонула турган камсыз кылуу чарасы; 19) жакын туугандар - ата-энеси, балдары, асырап алуучулар, асырап алынгандар, бир атадан жана бир энеден тараган жана атасы же энеси бөлөк болгон ага-инилер жана эже-сиңдилер, чоң ата, чоң эне, таята, таене, неберелер; 20) жеке аныктама - иш боюнча аныкталган мыйзам бузуу фактылары боюнча чараларды көрүүнү талап кылуу менен мамлекеттик органдардын жетекчилеринин, ошондой эле менчигинин түрүнө карабастан, уюмдардын жана башка кызмат адамдарынын көңүлүн буруу жөнүндө тергөө судьясы, судья, сот тарабынан чыгарылуучу чечим; 21) издөө чаралары - тергөөчүнүн, прокурордун жана соттун тапшыруусу боюнча алгачкы текшерүү органы тарабынан аткарылуучу сотко чейинки өндүрүш органынан жана соттон жашырынып жүргөн жана (же) кылмыш-жаза жоопкерчилигинен качкан адамдын жүргөн жерин, дайынсыз жоголгон адамдарды, иш үчүн мааниси бар буюмдарды жана документтерди аныктоого багытталган чаралар; 22) иш жүзүндө кармоо - жүрүү эркиндигин кошуп алганда белгилүү жерде кармалган адамдын иш жүзүндө эркиндигинен ажыратуу же чектөө, мажбурлап кармап туруу, алгачкы текшерүү жана тергөө органдарына мажбурлап жеткирүү учуру (кармоо, бөлмөгө жабуу, бир жерге барууга же ордунда калууга мажбурлоо жана ушул сыяктуу), ошондой эле кармалган адамга кандайдыр бир процессуалдык статус берилгенин же башка формалдуу жол-жоболорду жүзөгө ашырганына карабастан, көрсөтүлгөн чектөөлөр анык болгон анын убактысын көрсөтүү менен адамдын жеке эркиндигин олуттуу чектеген башка аракеттер; 23) кассациялык инстанция - апелляциялык инстанциядагы соттун мыйзамдуу күчүнө кирген өкүмдөрүнө жана аныктамаларына кассациялык даттануулар, сунуштар боюнча иштерин караган Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун (мындан ары - Жогорку сот) соттук коллегиясы; 24) коргоо - кылмыш-жаза процессине тартылган адамдардын укуктарын жана кызыкчылыктарын камсыз кылуу максатында адвокат тарабынан жүзөгө ашырылуучу процессуалдык иш; 25) коргоочу тарап - шектүү, айыпталуучу, соттолгон, акталган, ошондой эле алардын мыйзамдуу өкүлү, адвокат, материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтурууга жооптуу адам; 26) күбө бала - 18 жашка толо элек, ага кылмыш иши боюнча белгилүү болгон жагдайлар жөнүндө көрсөтмө берүү үчүн чакырылган адам; 27) күбөнүн жана жабырлануучунун көрсөтмөлөрүн депонирлөө - сотко чейинки өндүрүштү жүргүзүүдө соттук далилдерди алдын ала камсыз кылуу (сактоо) максатында тергөө судьясы тарабынан тараптардын биринин өтүнмөсү боюнча күбөнү же жабырлануучуну суракка алуу; 28) күбөлүк иммунитет - өзүнө жана өзүнүн жакын туугандарына, күйөөсүнө (жубайына), ошондой эле ушул Кодексте каралган башка учурларда каршы көрсөтмө бербөөгө адамдын укугу; 29) күнөөнү моюнга алуу жөнүндө макулдашуу - ушул Кодекске ылайык прокурор менен айыпталуучунун ортосунда түзүлгөн жазуу жүзүндөгү макулдашуу; 30) кылмыш иштери боюнча эл аралык укуктук жардам жөнүндө суроо-талап - эл аралык келишимдин жана улуттук мыйзамдардын талаптарына ылайык жол-жоболоштурулган, кылмыш иши боюнча белгилүү процессуалдык аракеттерди жүргүзүү өтүнүчү менен чет мамлекеттин компетенттүү органынын же кызмат адамынын дарегине жөнөтүлүүчү документ; 31) Кылмыштардын бирдиктүү реестри - сотко чейинки өндүрүштүн башталышы, процессуалдык аракеттер жана чечимдер, ишинин кыймылы, арыз ээлери жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучулары жөнүндө маалыматтарды киргизүүчү маалыматтардын электрондук базасы; 32) кылмыш куугунтугу - шектүүнүн, айыпталуучунун кылмыш жасаганын ашкерелөө максатында айыптоочу тарап жүзөгө ашыруучу процессуалдык иш; 33) кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тутумунан баланы чыгаруу - баланын өсүүсүнө, укуктук маданиятын жана укуктук тарбиясын жогорулатууга, кылмыштын кайрадан жасалышына жол бербөөгө көмөктөшүүгө багытталган, кылмыш жасаганы үчүн кылмыш куугунтугуна альтернативдүү жол-жобо; 34) мамлекеттик айыптоочу - кылмыш иши боюнча сотто мамлекеттин атынан айыптоону колдоочу прокурор; 35) медиация - медиатордун (медиаторлордун) көмөктөшүүсү алдында, алардын өз ара алгылыктуу макулдашууга жетишүү максаттарында кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучуларынын ортосунда кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жөнгө салуунун ыктыярдуу жол-жоболору; 36) медиатор - медиация жөнүндө мыйзамдын талаптарына жооп берген, медиация жүргүзүүдө кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тараптарына жардам көрсөтүүчү көз карандысыз жеке жак; 37) менчигинде же башка укукта турган башка объект - менчик же башка укукта турган транспорт каражаты, жер участогу, гараж, турмуш-тиричилик, кызматтык, чарбалык, өндүрүштүк же башка багыттагы башка курулма же жай; 38) мыйзам менен келишпестикке барган бала - иш боюнча шектүү, айыпталуучу, соттолгон болуп саналган 18 жашка чыга элек адам; 39) мыйзамдуу өкүлдөр - шектелген, айыпталуучу баланын же жабырлануучу баланын, күбө баланын ата-энеси, асырап алуучулары, камкорчулары же көзөмөлчүлөрү, алар көзөмөлүндө турган мекеменин же уюмдун, балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын өкүлдөрү; 40) өкүлдөр - мыйзамдын же макулдашуунун күчүнө ылайык жабырлануучунун мыйзамдуу кызыкчылыктарын билдирүүгө ыйгарым укуктуу адамдар; 41) өкүм - айыпталуучунун күнөөлүү эмеси же күнөөлүү экени жана ага жаза дайындоо же болбосо аны жаза өтөөдөн бошотуу жөнүндө биринчи же апелляциялык инстанциядагы сот тарабынан чыгарылуучу чечим; 42) пробациялык баяндама - инсандыгын, социалдык-турмуш-тиричилик шарттарын жана кылмыш жасоого өбөлгө болгон башка жагдайларды изилдөөнүн негизинде айыпталуучунун социалдык-психологиялык портрети жөнүндө пробация органдарынын корутундусу; 43) прокурор - Кыргыз Республикасынын Башкы прокурору (мындан ары - Башкы прокурор), анын орун басарлары, областтардын, Бишкек жана Ош шаарларынын прокурорлору, райондук (шаардык) прокурорлор, аскер прокурорлору жана райондук (шаардык) прокурорлорго теңдештирилген прокурорлор, алардын орун басарлары жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучу жана тиешелүү ыйгарым укуктарга ээ болгон прокуратура органдарынын башка кызмат адамдары; 44) процессуалдык аракеттер - ушул Кодексте каралган тергөө, соттук же башка аракеттер; 45) процессуалдык чечимдер - кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүргүзүп жаткан органдардын өз компетенцияларынын чегинде чыгарган жана ушул Кодексте аныкталган формада чагылдырылган кылмыш-жаза процессуалдык укукту колдонуу актылары; 46) реабилитация - мыйзамсыз же негизсиз кылмыш куугунтугуна алынган адамдын укуктарын жана эркиндиктерин калыбына келтирүү жана ага келтирилген материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтуруу тартиби; 47) реабилитацияланган - мыйзамсыз же негизсиз кылмыш куугунтугуна байланыштуу келтирилген материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтурууга укугу бар жак; 48) реплика - соттук отурумда тараптардын жарыш сөздөргө катышуучусунун башка катышуучулардын сүйлөгөн сөзүнө карата сын-пикири; 49) санариптик маалымат - кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн жүрүшүндө маалыматтык-телекоммуникациялык тутумдарда сакталган жана жүгүртүлгөн жана аларды андан ары сотко чейинки өндүрүштө далилдөө үчүн пайдаланылуучу санариптик маалыматтар; 50) сотко чейинки өндүрүш - Кылмыштардын бирдиктүү реестрине кылмыш жөнүндө арызды, билдирүүлөрдү каттоодон, тергөөгө чейинки текшерүүдөн, прокурор тарабынан иштин материалдарын маңызы боюнча кароо үчүн сотко жиберүүдөн турган кылмыш-жаза сот өндүрүшү; 51) сот - бардык сот инстанцияларында кылмыш иштери боюнча сот адилеттигин, соттук контролду жүзөгө ашыруучу, ошондой эле өзүнүн компетенциясына кирген башка маселелерди чечүүчү орган; 52) сот арачысы - мыйзамда белгиленген тартипте сот арачыларынын талапкерлеринин тизмесине киргизилген жана кылмыш ишин кароого катышууга тандалып алынган Кыргыз Республикасынын жараны; 53) сунуштама - ушул Кодексте белгиленген тартипте сот актысына карата киргизилген прокурордун чара көрүү актысы; 54) тергөө бөлүмүнүн жетекчиси - тиешелүү тергөө бөлүмүнө башчылык кылган кызмат адамы, ошондой эле анын орун басары; 55) тергөө (териштирүү) - Кылмыштардын бирдиктүү реестрине иштин кыймылы жана процессуалдык чечимдер тууралуу маалыматтарды киргизүү менен кылмыш иши козголгон учурдан тартып прокурор тарабынан ишти маңызы боюнча кароо үчүн сотко жөнөткөнгө чейинки кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн баскычы; 56) тергөөчү - сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу кызмат адамы; 57) тергөө аракеттери - иш үчүн мааниси бар маалыматтарды топтоо жана изилдөө боюнча ушул Кодексте белгиленген тартипте тергөөчү, прокурор тарабынан жүргүзүлүүчү аракеттер; 58) тергөө судьясы - айыпталуучунун укуктарын жана эркиндиктерин чектөөчү чараларды колдонуучу, алгачкы текшерүү органынын кызмат адамынын, тергөөчүнүн, тергөө бөлүмүнүн жетекчисинин, прокурордун аракеттеринин (аракетсиздигинин) жана чечимдеринин мыйзамдуулугуна соттук контролду жүзөгө ашыруучу судья; 59) тергөөгө чейинки текшерүү - Кылмыштардын бирдиктүү реестрине кылмыш жөнүндө арыз же билдирүү катталган учурдан тартып кылмыш ишин козгоо же кылмыш ишин козгоодон баш тартуу жөнүндө чечим кабыл алынганга чейин сотко чейинки өндүрүш баскычы; 60) турак жай - жашоого ылайыктуу жана ага ылайыксыз жайлары бар жеке турак үй, менчигинин түрүнө карабастан турак жай фондуна кирген жана туруктуу же убактылуу жашоо үчүн пайдаланылуучу турак жай, ага тете эле турак жай фондуна кирбеген, бирок убактылуу жашоо үчүн пайдаланылуучу башка жай же курулма; 61) түнкү убакыт - саат 22.00дөн 06.00 саатка чейинки убакыт аралыгы; 62) токтом - өкүмдү кошпогондо, кылмыш иши боюнча өндүрүштө судья (сот) тарабынан чыгарылган чечим; тергөө судьясынын чечими; мыйзамдуу күчүнө кирген тиешелүү сот актысын кайра кароодо Жогорку сот чыгарган сот актысы; тергөөчүнүн, тергөө органынын жетекчисинин, прокурордун сотко чейинки өндүрүштө чыгарылган чечими; 63) төрагалык кылуучу - кылмыш ишин коллегиалдык кароодо соттук отурумуна жетекчилик кылган судья, ошондой эле кылмыш-жаза ишин жекече караган судья; 64) эркиндигинен ажыратууга соттолгон адамды өткөрүп берүү - бир мамлекеттин соту тарабынан соттолгон адамды жазасын андан ары өтөө үчүн ал жараны болуп саналган же анын аймагында туруктуу жашаган башка мамлекетке өткөрүп берүү; 65) эксперттик уюм - экспертизаларды уюштуруу жана жүргүзүү үчүн түзүлгөн адистештирилген уюм, ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган; 66) элдешүү жөнүндө макулдашуу - кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучуларынын ортосундагы өз алдынча же медиатордун жардамы менен жетишилген жазуу жүзүндөгү макулдашуу; 67) электрондук документ - маалымат электрондук-санариптик формада берилген жана электрондук санариптик колтамга аркылуу ырасталган документ; 68) электрондук иш - электрондук-санариптик формада жүзөгө ашырыла турган, кылмыш катталгандан тартып тергөөгө чейинки текшерүүнүн, тергөөнүн, соттук териштирүүнүн жана жаза аткаруунун кыймылын билдирүүчү, тиешелүү ведомстволук маалыматтык тутумдардын маалыматынан түзүлгөн, кагаз түрүндө процессуалдык документтер менен иштегенге мүмкүнчүлүктүү, электрондук колтамга аркылуу ырасталган, Кылмыштардын бирдиктүү реестринде топтолгон кылмыш-жаза сот өндүрүшү; 69) электрондук алып жүрүүчү - эсептөөчү техникалык каражаттардын жардамы менен иштетилүүчү маалыматты жазуу, сактоо жана кайра чыгаруу үчүн пайдаланылуучу тышкы мобилдик материалдык түзүлмө; 70) экстрадициялык камакка алуу - чет мамлекеттин компетенттүү органынын адамды камакка алуу жөнүндө чечимин аткаруу үчүн чет мамлекетке өткөрүп берүү (экстрадициялоо) максатында, өткөрүп берүү жөнүндө чет мамлекеттин суроо-талабы келип түшкөндөн кийин издөөдөгү адамга сот тарабынан колдонулуучу камсыз кылуу чарасы; 71) экономикалык ишти жүзөгө ашыруучу ишкердик субъект - мыйзамда белгиленген тартипте катталган жана өзүнүн уюштуруучулук-укуктук формасына жана менчигинин формасына карабастан, өз тобокелчилиги жана өзүнүн мүлктүк жоопкерчилиги астында пайда табуу максатында мыйзамдарда тыюу салынбаган ишти жүзөгө ашыруучу жеке жана юридикалык жактар; 72) юридикалык жак - менчигинде, чарба жүргүзүүсүндө же ыкчам башкаруусунда өзгөчөлөнгөн мүлкү бар жана өзүнүн милдеттенмелери боюнча ошол мүлкү менен жооп берген, өз атынан мүлккө байланышкан жана мүлккө байланышпаган жеке укуктарга жана милдеттенмелерге ээ боло алган жана жүзөгө ашырган жана сотто доогер жана жоопкер катары чыга алган уюм. 73) видеоконференция байланышы - аудио жана видео сүрөттөлүштөрдү реалдуу убакытта берүүнү камсыз кылуучу техникалык каражаттарды колдонуу менен соттук териштирүүнүн алыста турган эки же андан көп катышуучуларынын ортосундагы байланыштын сеансы; 74) трансляциялоо (онлайн-трансляциялоо) - пайдалануучулардын чектелбеген саны үчүн түз эфир режиминде телевидение, радио каражаттары аркылуу жана (же) Интернет тармагында маалыматты жайылтуу жана берүү. (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 26-июлундагы № 149, 2023-жылдын 22-декабрындагы № 209, 2025-жылдын 19-майындагы № 96, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 259 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык) 2-глава. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн милдеттери жана принциптери

Спросить юриста